główna  mapa  napisz  kontakt  konkursy  serwer

100 lecie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

• Strona Komisji Historii i Tradycji
• Symbolika znaku PTK
• Apel Komisji Krajoznawczej ZG PTTK z okazji 100-lecia powstania Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego
• Imprezy i konkursy organizowane z okazji jubileuszu

Obchody 100-lecia Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego niosącego nadzieję na samodzielny byt państwowy, budującego tożsamość narodową w szerokich kręgach społecznych, dziś stać się mogą impulsem do pogłębienia pracy programowej Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, bezpośredniego spadkobiercy PTK.

Warto, wykorzystując jubileuszowy czas, poznać założenia i praktykę pracy krajoznawczej w tak odmiennych warunkach społeczno-politycznych jak zabór rosyjski, II Rzeczypospolita, pierwsze pięć, trudnych lat PRL-u.

Warto przekonać się, iż już u korzeni zorganizowanego ruchu krajoznawczego na ziemiach polskich odnajdujemy wszystkie zasadnicze kierunki prac prowadzonych współcześnie.

Zbliżający się Jubileusz 100-lecia PTK był inspiracją dla Komisji Historii i Tradycji ZG PTTK XV kadencji Towarzystwa, aby prace badawcze nad jego dziejami uznać za wiodące zadanie. W uzupełnieniu postanowiono również zabezpieczyć druki organizacyjne będące podstawowym materiałem źródłowym z racji na zniszczenie archialiów PTK, które spłonęły w czasie Powstania Warszawskiego na Starym Mieście w kamienicy Baryczków. Badania są kontynuowane w XVI kadencji. Podobnie prace nad swoimi dziejami podejmują liczne oddziały PTTK, a w szczególności te, których rodowód sięga Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.

Już obecnie KHIT ZG PTTK, w swoim dorobku, posiada szereg ukończonych opracowań, w części publikowanych w czasopiśmiennictwie PTTK, w części oczekujących na publikację.

Właściwy, dla badań historycznych, dystans czasowy oraz brak ograniczeń cenzury pozwalają mieć nadzieję, że zostaną zlikwidowane kolejne białe plamy naszego ruchu.

Wanda Skowron
Przewodnicząca
Komisji Historii i Tradycji
ZG PTTK

O jubileuszu

W dniu 27 lipca b.r. podpisano z Narodowym Centrum Kultury umowę dotyczącą projektu "Jubileusz 100-lecia powstania PTK".
Dzięki wsparciu finansowemu Narodowego Centrum Kultury zostaną wydane:

- dwa pierwsze tomy p.t. "Studia i materiały z dziejów krajoznawstwa na ziemiach polskich",

- tom I poświęcony dziejom i formą działalności krajoznawczej PTK oraz współpracy z pokrewnymi organizacjami i instytucjami,

- tom II zawierał będzie biogramy wybitnych krajoznawców polskich.

- reprint "Ustawy PTK" z 1906 r.,

- plakat.

Wydawnictwa trafią do wszystkich Oddziałów i jednostek Towarzystwa oraz bibliotek.

W dniach 20-21 października 2006 odbędzie się w Warszawie Jubileuszowa Sesja "100 lat ochrony polskiego dziedzictwa narodowego", nad którą honorowy patronat objął Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kazimierz Michał Ujazdowski.

Po sesji październikowej - kilka słów.

100-lecie
Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

            Tuż obok Kościoła p.w. Świętej Anny w Warszawie, na dzisiejszym gmachu Centralnej Biblioteki Rolniczej znajduje się tablica przypominająca, że właśnie w tym gmachu odbyło się pierwsze zebranie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Wówczas tj. 1906 roku, w tym budynku mieściło się Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. W nim spotkali się ci, którzy nadali formalny kształt rozwijającemu się ruchowi krajoznawczemu.  Byli wśród nich Aleksander Janowski, Karol Hoffman i Kazimierz Kulwieć, którzy podpisali  wniosek  - statut - złożony carskim władzom. Pierwszym prezesem Towarzystwa został wybrany Zygmunt Gloger. W publikacjach  poświęconych historii Towarzystwa przypomina się określone wówczas cele:
Ustawa Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego § 2

1. Organizuje wycieczki po kraju, prowadzone przez specjalistów poszczególnej gałęzi krajoznawstwa.
2. Urządza wycieczki i ekskarsje dla młodzieży i Członków Stowarzyszenia do miejscowości godnych uwagi z jakichkolwiek  względów.
3. Gromadzi  wszelkie zbiory, dotyczące fiznografji, folklora, archeologji, etnografji, przemysła, sztaki itd.
4. Zakłada i utrzymuje biblijotekę, poświęconą krajoznawstwu i gałęziom wiedzy związanym z krajoznawstwem.
5. Urządza odczyty i konferencje z dziedziny krajoznawstwa.
6. Organizuje wykłady, dotyczące sposobu  badań, organizowania wycieczek, robienia zdjęć fotograficznych, kolekcjonowania okazów przyrodniczych.
7. Otwiera pracownie do badań i doświadczeń.
8. Tworzy Sekcje lub Oddziały prowincjonalne.
9. Urządza wystawy krajoznawczo-naukowe.
10. Posiada Korespondentów w kraju lub zagranicą.
11. Wydaje czasopismo, poświęcone krajoznawstwu polskiemu.
12. Roztacza opiekę nad zabytkami sztuki, pamiątkami historycznymi i osobliwościami przyrodniczymi w kraju.

            Realizując te cele Towarzystwo zyskało zaszczytne miano "Ministerstwa Polskości". Polski nie było na mapie politycznej Europy. Uzasadnieniem tego była działalność PTK w kształtowaniu wiedzy historycznej, znajomości polskiej kultury, a w szczególności budowy podstaw muzealnictwa. Towarzystwo potrafiło skupić kręgi badawcze tworząc podstawy rozwoju wielu dziedzin nauki. Jednocześnie realizowało, szczególnie wśród młodzieży bogaty program aktywności poznawczej i popularyzacji nauki. Stworzyło też ciekawy program rozwoju fotografii krajoznawczej i pocztówek, z których uczyniło ważny środek kształtowania tożsamości narodowej. Mówiąc krótko, Polskie Towarzystwo Krajoznawcze stało się ważnym ośrodkiem kształtowania polskiej myśli naukowej, kultury narodowej oraz nowoczesnej oświaty.
Szczególnym wyznacznikiem, wynikającym z istoty krajoznawstwa była bezpośredniość  kontaktu z rodzimą przestrzenią oraz jej przyrodniczymi i kulturowymi skarbami. Integralności różnych sfer poznania, a także wzajemnego powiązania sfer poznawczych i emocjonalnych, sprzyjały organizowane przez PTK wycieczki. Pierwszą taką "oficjalną" wycieczkę zorganizowano w czerwcu 1907 r. do Puszczy Kampinoskiej. Było to kilka lat po publikacji Aleksandra Janowskiego z tytułem ja imperatyw - Poznaj swój kraj.
Myśl programowa i  istota metodyki pracy Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego opierała się na haśle "przez poznanie  do umiłowania kraju, przez umiłowanie do czynów ofiarnych".
To hasło już po odzyskaniu niepodległości stanowiło o treści pracy krajoznawczej wśród młodzieży.
Gdyby szukać konkretów dokonań Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego to:
- stworzyło podstawy polskiego muzealnictwa ( wiele muzeów regionalnych i jedno narodowe to muzea z PTKrajowskim rodowodem),
- stworzyło podstawy krajoznawstwa i nauczania geografii w polskim szkolnictwie,
- spowodowało uznanie wycieczki za niezwykle owocną formę w procesach poznawczych i wychowawczych,
- wskazywało na wagę warstwy emocjonalnej w krajoznawstwie ("krajoznawca poznaje Polskę sercem" - M. Wisznicki),
- stworzyło fundamenty fotografii krajoznawczej w Polsce.,
- przyczyniło się znacząco do integrowania porozbiorowej Polski. Jasno to stwierdzono na pierwszym Kongresie Krajoznawczym w 1929 r. (odbył się w Poznaniu obok Powszechnej Wystawy Krajowej). Jednocześnie mądrze rozwijało regionalizm,
- stworzyło podstawy   przewodnictwa  na  nizinach,
- wykreowało model aktywności naukowej uczniów z których najlepsi publikowali swoje osiągnięcia w periodyku młodzieży krajoznawczej "Orlim Locie",
- po  drugiej wojnie światowej odegrało dużą rolę w procesach adaptacji "świadomościowej" na Ziemiach Odzyskanych.
W 1950 r. Polskie Towarzystwo Krajoznawcze podjęło uchwałę  podobnie jak Polskie Towarzystwo Tatrzańskie o zjednoczeniu się w Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. PTTK kontynuuje i rozwija tradycje zrodzone w PTK. Potwierdza to realizowany w PTTK przez ponad 50-lat krajoznawczy program rozwoju turystyki.
Obchody 100-lecia PTK były dla PTTK oczywistością. Powołano Komitet Obchodów na czele z ówczesnym prezesem ZG PTTK prof. Januszem Zdebskim.
Komitet przyjął, że kulminacyjnym punktem obchodów będzie sesja "100 lat  w ochronie polskiego dziedzictwa narodowego". Kilkunastu uczonych oraz pracowników nauki przygotowało referaty, które zostały wygłoszone na sesji w dniach 21 - 22 października w Galerii Porczyńskich w Warszawie. Uczestnicy  sesji otrzymali: reprint odznaki i pierwszego Statutu PTK oraz dwa tomy pionierskich opracowań historii Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Wydano także jubileuszowy plakat i kopertę ze specjalnym znaczkiem pocztowym.
Nad obchodami i sesją patronat objął pan Michał Kazimierz Ujazdowski Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a Narodowe Centrum Kultury dofinansowało wydanie tomów historycznych  PTK oraz rocznika "Ziemi" poświęconego obchodom.
W uroczystościach  wziął  udział ks. Kardynał Józef Glemp -  prymas Polski, który odprawił  Mszę Świętą  w intencji twórców i działaczy PTK oraz z ich kontynuatorów w PTTK (Warszawa - Żoliborz kościół p.w. Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych).
Uroczystości w Warszawie poprzedziły dziesiątki imprez  na terenie całej Polski,
z których do najważniejszych należy zaliczyć:
- spotkanie Członków Honorowych PTTK i przewodników na trasie pierwszej wycieczki PTK (w 99 rocznicę tej wycieczki),
- zorganizowanie przez Małopolsko-Ślaski Komitet Obchodów 100-lecia PTK imprezy w Ogrodzieńcu oraz sesji popularno-naukowej w Sosnowcu,
- sympozjum "Prekursorzy i kontynuatorzy zorganizowanej turystyki i regionalizmu w XX i XXI wieku w Poznaniu i Wielkopolsce oraz odsłonięciu poświęconego temu głazu - pomnika w Poznaniu,
- sesję popularno-naukową w Łebie poświęconą historii krajoznawstwa na Pomorzu,
- sesję nt. kolekcjonerstwa w PTK i PTTK,  którą zorganizowali lubelscy działacze PTTK,
- sympozjum w trakcie Centralnego Zlotu Krajoznawców w Kaliszu,
- Podkarpacki Zlot Krajoznawców w Prudniku,
- przedsięwzięcia Komisji Turystyki Pieszej ZG PTTK (specjalna wystawa oraz II stopień odznaki im. Aleksandra Janowskiego),
- organizację konkursów plastycznych i fotograficznych dla młodzieży "Mój kraj"

            Warto podkreślić, że październikowa sesja w Warszawie nie zakończyła obchodów. Będą one trwały dalej. W grudniu w Warszawie odbędą się kolejne spotkania i otwarte zostaną kolejne wystawy.
Więcej informacji o obchodach 100-lecia Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego na stronach www.pttk.pl

Warszawa, 2006.10.25