Dyrektywa Ptasia ma na celu
ochronę gatunków ptaków, gospodarowanie nimi i regulowanie ich
liczebności. Zawiera ona również zasady dopuszczalnego
wykorzystania tych gatunków. Dyrektywa podaje listę gatunków
ptaków rzadkich lub zagrożonych wyginięciem z powodu zmian
zachodzących w ich siedliskach. Siedliska te muszą być chronione
po to, by umożliwić zagrożonym gatunkom przetrwanie i rozród.
Dyrektywa Ptasia nakłada na wszystkie kraje członkowskie
Wspólnoty Europejskiej obowiązek podjęcia odpowiednich działań
legislacyjnych, ochronnych, kontrolnych i monitoringowych w celu
zapewnienia trwałej egzystencji wszystkim, dziko żyjącym
gatunkom europejskiej awifauny (w tym także ptakom związanym ze
środowiskiem mórz i reprezentującym gatunki tylko czasowo
związane z kontynentem europejskim), wprowadzenia prawnej
regulacji zasad pozyskiwania i handlu ptakami łownymi oraz
eliminacji niedopuszczalnych (niehumanitarnych) metod ich odłowu
i zabijania. 
W celu skutecznej ochrony ptaków dyrektywa ta wykorzystuje
następujące metody:
• wprowadza wiele zakazów w stosunku do działań nakierowanych na
ptaki;
• nakazuje ochronę siedlisk ptaków (to jest chyba najcenniejsze
postanowienie tego aktu);
• ogranicza introdukcję gatunków obcych;
• ustala zasady i ograniczenia dotyczące gospodarczego i
rekreacyjnego wykorzystania ptaków;
• postuluje wprowadzenie koniecznych zapisów w prawie krajowym;
• nakazuje kontrolę realizacji ochrony i jej skutków, a w razie
wykazanej przez tę kontrolę niskiej skuteczności działań
ochronnych – modyfikowanie stosowanych metod.
Bardzo istotne są postanowienia tej dyrektywy dotyczące
obowiązku ochrony siedlisk ptaków. Ochrona ta obejmuje:
• ze względu na rodzaj terytorium: lądy (wraz z wodami
śródlądowymi) i europejskie obszary mórz;
• ze względu na charakter wykorzystywania przez ptaki:
lęgowiska, pierzowiska, zimowiska i miejsca postoju;
• pod względem priorytetu ochrony: obowiązkową ochronę siedlisk
uznanych za obszary specjalnej ochrony (OSO),
a w miarę możliwości – ochronę pozostałych siedlisk ptaków;
• ze względu na rodzaj działań: tworzenie obszarów chronionych
prawem, utrzymywanie siedlisk (w tym z zachowaniem
gospodarowania), odtwarzanie biotopów zniszczonych, tworzenie
odpowiednich biotopów w nowych miejscach.
Chociaż Dyrektywa Ptasia nakazuje ochronę wszystkich ptaków,
różnicuje rygory ochronne w zależności od stanu populacji
poszczególnych gatunków. Wskazuje zarówno taksony, które powinny
być otoczone specjalnie troskliwą opieką, jak i takie, na które
można pod pewnymi warunkami polować.
Dyrektywa ta opisuje minimalny standard ochrony ptaków na
terenach należących do państw Unii. Jednakże każde państwo może
wprowadzać u siebie bardziej rygorystyczne metody ochrony.
Dyrektywa uwzględnia także możliwość nadzwyczajnych odstępstw od
nałożonych przez nią rygorów ochronnych, „jeśli nie ma innego
zadowalającego rozwiązania”. Podaje jednak zamkniętą listę
sześciu dozwolonych przyczyn tych odstępstw:
• w interesie zdrowia i bezpieczeństwa publicznego;
• w interesie bezpieczeństwa ruchu powietrznego;
• w celu zapobieżenia poważnym szkodom w plonach, wśród zwierząt
hodowlanych, w lasach, hodowli ryb i wodach;
• w celu ochrony flory i fauny;
• ze względu na potrzeby prac badawczych i nauczanie oraz
konieczne do tego ponowne zasiedlanie, reintrodukcję i
rozmnażanie;
• w celu zezwolenia, na warunkach ścisłego nadzoru i na zasadzie
wybiórczej, na chwytanie, przetrzymywanie lub inne rozważne
wykorzystanie niektórych ptaków w niewielkich ilościach.
Dyrektywa nakazuje bardzo rozważne ich stosowanie. Każdorazowo
musi być to indywidualna decyzja upoważnionego organu władzy,
wskazująca nie tylko gatunek, którego dotyczy odstępstwo, ale i
skalę jego wykorzystania, dopuszczone środki i metody chwytania
lub zabijania ptaków, dokładne okoliczności, czas i miejsce
wykonywania tych czynności oraz uprawnione do tego osoby. Należy
także bezwzględnie kontrolować skalę wykorzystania wprowadzonych
odstępstw. Państwa, które zdecydują się skorzystać
z możliwości odstępstw od zasad ochrony, muszą co roku
przedstawiać raport dotyczący ich stosowania, który powinien
zawierać ocenę, czy działania te nie stanowią zagrożenia dla
osiągnięcia celów dyrektywy.
Dyrektywa Ptasia wyposażona jest w pięć załączników.
Załącznik I zawiera listę gatunków ptaków wymierających lub
zagrożonych głównie wskutek niekorzystnych zmian typowych dla
nich siedlisk, często bardzo rzadkich, które w naszym kraju
coraz częściej nazywamy „gatunkami specjalnej troski” i dla
ochrony których dyrektywa nakazuje wytypowanie tzw. obszarów
specjalnej ochrony (OSO), zwanych potocznie obszarami „ptasimi”.
Wybór OSO nie jest dobrowolny, dyrektywa nakazuje bowiem
uwzględnienie dość precyzyjnych kryteriów ilościowych,
opracowanych przez Bird Life International.
Dwuczęściowe Załączniki II i III do Dyrektywy Ptasiej zawierają
– odpowiednio – spis gatunków, na które wolno polować bądź na
terenie całej wspólnoty, bądź w poszczególnych państwach na mocy
prawa krajowego
(co wymaga uzgodnienia w odrębnym dokumencie) oraz spis
gatunków, które mogą być przedmiotem obrotu, transportu lub
przetrzymywania w celach handlowych, pod warunkiem legalnego ich
pozyskania w krajach członkowskich i tych gatunków, którymi
wolno handlować zgodnie z prawem w danym kraju.
Treścią Załącznika IV są nieakceptowane w krajach Wspólnoty
Europejskiej metody odłowu lub zabijania ptaków, przede
wszystkim ze względu na ich niską selektywność.
W Załączniku V zawarto kilka propozycji badań naukowych lub
ekspertyz, które powinny przyczynić się do wzrostu
efektywności ochrony ptaków.
Dyrektywa Ptasia nie określa sankcji za nieprzestrzeganie jej
postanowień. Nie wskazuje także źródeł finansowania nakazanych
przez nią działań. Nie podaje również bardziej szczegółowych
zasad obejmowania siedlisk ptaków ochroną. Jest to niewątpliwie
jej słabość. Jednakże znaczna część tych braków została
uzupełniona przez inną dyrektywę przyrodniczą – Dyrektywę
Siedliskową. Oba te akty są ze sobą mocno powiązane i
praktycznie nie można ich rozpatrywać z osobna.
Pobierz
pełną treść dyrektywy w formacie MS Word