Dyrektywa Siedliskowa została przyjęta kilkanaście lat po Dyrektywie Ptasiej i jest od niej bardziej szczegółowa oraz reguluje więcej zagadnień.
Celem Dyrektywy Siedliskowej jest zapewnienie różnorodności biologicznej na europejskim terytorium państw członkowskich poprzez zachowanie siedlisk naturalnych oraz gatunków dzikiej flory i fauny w stanie sprzyjającym ochronie (z możliwością działań odtwarzających taki stan), przy uwzględnieniu wymogów gospodarczych, społecznych i kulturalnych oraz specyfiki regionalnej i lokalnej.
Głównym narzędziem ochrony siedliska ma być utworzenie sieci obszarów chronionych Natura 2000.
Dyrektywa nakazuje „tam, gdzie państwa członkowskie uznają to za konieczne”, promowanie takiego zagospodarowania terenów położonych pomiędzy terenami objętymi siecią, aby zachować ekologiczną spójność sieci. Dotyczy to przede wszystkim różnego typu korytarzy ekologicznych (np. dolin rzecznych), a także refugiów mogących stanowić obszary wyjściowe do przyszłej ekspansji gatunków (np. stawów czy wyspowych fragmentów zadrzewień o charakterze leśnym). Poza tym należy uwzględniać wpływ na obszary chronione w ramach sieci zarówno inwestycji położonych na tych obszarach, jak i poza nimi.
Państwa członkowskie są zobowiązane do prowadzenia monitoringu stanu ochrony siedlisk i gatunków.
Postanowienia dotyczące ochrony gatunkowej są zbliżone do regulacji zawartych w Dyrektywie Ptasiej, tyle że obejmują większą grupę organizmów. Dyrektywa wprowadza główne zasady:
– ścisłej ochrony wybranych gatunków zwierząt – poza ptakami, chronionymi na podstawie Dyrektywy Ptasiej;
– ścisłej ochrony wybranych gatunków roślin;
– ochrony częściowej;
– dozwolonych metod pozyskiwania organizmów z gatunków objętych ochroną częściową;
– stosowania odstępstw (derogacji) od ochrony gatunkowej i kontroli ich wykorzystania – są one możliwe, podobnie jak w przypadku Dyrektywy Ptasiej, jedynie w przypadku zaistnienia co najmniej jednej z wymienionych na krótkiej liście sytuacji.

Lista warunków upoważniających do wyłączenia z ochrony gatunkowej jest krótsza o jeden punkt od podobnej listy z Dyrektywy Ptasiej, gdyż nie uwzględnia osobno zagrożeń dla ruchu powietrznego.
Ze względu jednak na znacznie większą różnorodność organizmów, których dotyczy ta dyrektywa, objętość znaczeniowa części z pozostałych pięciu punktów jest nieco większa. Podobnie jednak jak w Dyrektywie Ptasiej, wprowadzanie odstępstw od ochrony musi być ściśle limitowane, odbywać się na dokładnie określonych zasadach i w precyzyjnie wyznaczonej skali, a państwa stosujące te derogacje są zobowiązane do przedstawiania co 2 lata raportu zawierającego nawet bardziej szczegółowe dane, niż wymagane w raporcie w ramach Dyrektywy Ptasiej.

Ponadto Dyrektywa Siedliskowa reguluje takie sprawy, jak raporty i udostępnianie informacji, badania naukowe, reintrodukcję gatunków zagrożonych i introdukcję gatunków obcych, zasady wprowadzania zmian w załącznikach oraz sprawy formalno-organizacyjne.

Podobnie jak w przypadku Dyrektywy Ptasiej, ważnym uzupełnieniem przepisów Dyrektywy Siedliskowej są jej załączniki.
W Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej wymienione są typy siedlisk przyrodniczych o znaczeniu wspólnotowym, które wymagają działań ochronnych (naturalne lub półnaturalne tereny lądowe lub wodne wyróżnione poprzez specyficzne czynniki geograficzne, cechy fizyczne środowiska i poprzez określone zbiorowiska roślinne), a wśród nich siedliska priorytetowe o wysokim stopniu zagrożenia.
W Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej wymienione są gatunki roślin i zwierząt (poza ptakami), dla ochrony których należy miejsca ich występowania wyznaczyć jako specjalne obszary ochrony (SOO). Wśród tych gatunków są takie, które określone zostały jako gatunki priorytetowe z racji niewielkiego zasięgu miejsc ich występowania w Europie, lub ze względu na niekorzystne trendy dotyczące liczebności ich populacji, a zatem te, które należy chronić w sposób szczególny.
Załącznik III do Dyrektywy Siedliskowej określa kryteria selekcji (na szczeblu krajowym) oraz identyfikacji
(na szczeblu Komisji Europejskiej) obszarów wstępnie uznanych jako te, które mają znaczenie wspólnotowe (OZW), a następnie zatwierdzanych jako specjalne obszary ochrony.
Załącznik IV zawiera listę taksonów roślin i zwierząt, które na terenie Wspólnoty Europejskiej wymagają ścisłej ochrony.
Załącznik V zawiera listę roślin i zwierząt tych taksonów, których pozyskanie ze stanu dzikiego może podlegać reglamentacji.
W Załączniku VI wymienione są zabronione metody odławiania i zabijania ssaków i ryb.
Tryb zatwierdzania obszarów „ptasich” jako elementów sieci Natura 2000 jest stosunkowo prosty. Jeśli są one wyznaczone zgodnie z kryteriami Dyrektywy Ptasiej – niejako automatycznie stają się jej elementem. Państwa przesyłają informację o poszczególnych obszarach OSO na swoim obszarze zgodnie z formułą Standardowego Formularza Danych, ustaloną przez Decyzję Komisji 97/266/WE, a komisja je zatwierdza. Problem jest tylko wówczas, gdy Komitet do spraw ptaków – Ornis, złożony z przedstawicieli każdego kraju członkowskiego UE, stwierdzi zbyt małą liczbę obszarów w stosunku do danych europejskiej bazy danych ostoi ptasich. Taki kraj poddany jest osądowi Trybunału Sprawiedliwości, który w orzeczeniach konsekwentnie wyklucza możliwość kierowania się względami ekonomicznymi podczas wyznaczania OSO.
Wyznaczanie sieci SOO odbywa się w trzech etapach. W pierwszym państwo członkowskie UE przedstawia krajową listę proponowanych obszarów, uwzględniających kryteria przewidziane w załączniku III Dyrektywy Siedliskowej. W przypadku typów siedlisk odwołują się one do reprezentatywności danego typu na określonym obszarze, jego powierzchni w stosunku do powierzchni zajmowanej w kraju oraz stopnia zachowania, właściwej dla typu, struktury i funkcji siedliska, w tym możliwość renaturalizacji oraz globalnej oceny wartości obszaru. W przypadku gatunków istotna jest zwłaszcza wielkość (liczebność) populacji na danym obszarze, zwłaszcza w stosunku do populacji w całym kraju oraz stan zajmowanego siedliska. W drugim etapie Komisja Europejska ocenia, które z proponowanych obszarów zasługują na status obszarów o znaczeniu wspólnotowym (OZW), jako potencjalnych składników Natura 2000. Warto tu jednak zaznaczyć, że obszary reprezentujące priorytetowe typy siedlisk i wyznaczone dla ochrony priorytetowych gatunków stają się takimi obszarami automatycznie. W trzecim etapie, po zatwierdzeniu przez komisję poszczególnych OZW, państwa członkowskie formalnie wyznaczają te obszary jako specjalne obszary ochrony. Oznacza to, że państwa są zobowiązane do ustalenia formy ochrony każdego obszaru oraz – jeśli obszar tego wymaga – do opracowania i wdrożenia planu jego ochrony.
Pobierz pełną treść dyrektywy w formacie MS Word