Polskie regulacje prawne obszarów sieci Natura 2000

1. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z późniejszymi zmianami).
Ustawa reguluje powoływanie obszarów Natura 2000 i przygotowywanie planów ochrony tych obszarów, a także zasady gospodarowania na tych obszarach, zasady wykonywania ochrony (w tym monitoringu), sprawy dotyczące nadzoru nad obszarami oraz kar za naruszanie zakazów obowiązujących w obrębie obszarów Natura 2000. Do Natury 2000 odnoszą się artykuły: 6, 25–39 oraz 103, 107, 112, 127 i 135.
2. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000 (Dz. U. Nr 94, poz. 795)
Zapisy rozporządzenia stanowią transpozycję Załączników I i II z Dyrektywy Siedliskowej i Załącznika I z Dyrektywy Ptasiej.
3. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U. Nr 229, poz. 2313).
Na mocy tego rozporządzenia powołana została część sieci Natura 2000. W Polsce wyznaczone zostały 72 obszary specjalnej ochrony ptaków z przedstawieniem informacji dotyczących ich położenia w gminach, powierzchni; w załączniku zamieszczone są mapy obrazujące ich granice.
4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie trybu i zakresu opracowania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 (Dz. U. Nr 61, poz. 549).
Na mocy tego rozporządzenia ustalony został tryb sporządzania planów ochrony obszarów Natura 2000 oraz zakres treści tych planów, a także przedstawione zostało na czym polegają sposoby ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których wyznacza się obszary Natura 2000.
5. Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227), która określa zasady postępowania administracyjnego (art.96–103) oraz strukturę zarządzania obszarami Natura 2000 (art. 127, 131).

W maju 2004 roku Minister Środowiska, w uzgodnieniu z Rządem Rzeczpospolitej Polskiej przesłał Komisji Europejskiej oficjalną propozycję sieci Natura 2000 w Polsce: listę 184 proponowanych specjalnych obszarów ochrony siedlisk, o łącznej powierzchni 11 716 km kw., czyli ok. 3,7 proc. powierzchni Polski, i 72 obszary specjalnej ochrony ptaków o łącznej powierzchni 33 128 km kw., czyli 7,8 proc. pow. kraju.

Propozycja ta została uznana przez organizacje pozarządowe działające w Polsce (WWF Polska, Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, Klub Przyrodników i Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”) za niewystarczającą. W grudniu 2004 roku powyższe organizacje opublikowały i przesłały do Komisji Europejskiej raport Propozycja optymalnej sieci obszarów Natura 2000 w Polsce ¬¬ – tzw. Shadow List (Lista cieni), zawierający propozycję rozszerzenia listy oficjalnej. Koncepcja zakładała dodanie 152 obszarów dla skutecznego spełnienia celu Dyrektywy Siedliskowej oraz 69 w związku z Dyrektywą Ptasią. W wyniku dalszych prac terenowych i analizy informacji przeprowadzonej przez koalicję organizacji pozarządowych w 2005 roku powstała aktualizacja Shadow List w części dotyczącej obszarów wyznaczonych na mocy Dyrektywy Siedliskowej, która w formie listu została przesłana do Komisji Europejskiej 10 marca 2006 roku. Sieć obszarów siedliskowych Natura 2000, według organizacji ekologicznych w Polsce, powinna zawierać co najmniej 446 obszarów o łącznej powierzchni 32 468 km kw. Obszary te pokrywałyby 9,54 proc. terytorium lądowego Polski.
Komisja Europejska uznała, że postulaty organizacji pozarządowych są uzasadnione i powinny być uwzględnione przez rząd. Komisja Europejska wystosowała do polskiego rządu ostrzeżenie w związku z niedostatecznym poziomem wdrożenia programu Natura 2000. Wobec braku zdecydowanych działań naprawczych, w kwietniu 2006 roku rozpoczęła „procedurę naruszeniową" przeciwko Polsce. W grudniu 2006 roku przesłano Polsce tzw. uzasadnioną opinię, co było ostatnim ostrzeżeniem przed wszczęciem procesu przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości. Ponieważ i to nie dało oczekiwanych efektów w grudniu 2007 roku Komisja Europejska wniosła do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości skargę o niewystarczające wyznaczenie obszarów specjalnej ochrony ptaków przez Polskę. Stanowisko Komisji Europejskiej spowodowało, że sieć Natura 2000 była sukcesywnie uzupełniana w kolejnych latach. Równocześnie także w miarę gromadzenia nowych danych dopracowywana była też Shadow List.
Do końca 2008 roku Rząd Polski wyznaczył w drodze rozporządzenia 141 obszary specjalnej ochrony ptaków oraz wysłał do Komisji Europejskiej 364 propozycje specjalnych obszarów ochrony siedlisk. Komisja Europejska decyzjami z listopada 2007, stycznia 2008 i grudnia 2008 zatwierdziła te obszary jako Obszary Mające Znaczenie dla Wspólnoty (tymczasowa nazwa określająca Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk w okresie między zatwierdzeniem przez Komisję Europejską a wyznaczeniem aktem prawa krajowego. W stosunku do obszaru obowiązują pełne przepisy dla obszarów Natura 2000).
W tej sytuacji w Polsce oficjalnie zatwierdzone są: 33 obszary w regionie alpejskim i 331 w regionie kontynentalnym, łącznie 364 obszary mające znaczenie dla Wspólnoty, zajmujące 2 891 231,53 ha, tj. 8,37 proc. powierzchni kraju, traktowaną łącznie z morską strefą ekonomiczną (2 527 671,93 ha na lądzie, tj. 8,10 proc. powierzchni lądowej kraju). Dla wszystkich z nich można stosować pełną procedurę z art. 6 Dyrektywy Siedliskowej. Wydaniem rozporządzenia Ministra Środowiska obszary te formalnie staną się specjalnymi obszarami ochrony siedlisk.
Ministerstwo Środowiska zapowiada likwidację zaległości związanych z tworzeniem sieci Naturą 2000 i uniknięcie grożących Polsce kar. Sposobem na przyśpieszenie i poprawienie sieci ma być ponowne jej dopracowanie na szczeblu regionalnym przez Wojewódzkie Zespoły Specjalistyczne.
Komisja Europejska planuje kolejną aktualizację list do końca 2009 roku.

Lista obszarów (do ściągnięcia) link na stronie:
http://natura2000.mos.gov.pl/natura2000/pl/aktualnosci.php?aktualn_id=21

Zgodnie z zaleceniami Komisji Europejskiej wszystkie obszary z Shadow List traktowane są tak, jakby zostały oficjalnie wyznaczone. Konsekwencją tego może być utrudnienie w lokalizacji inwestycji, które mogą zaszkodzić przyrodzie obszarów z tej listy – wysypisk śmieci, elektrowni wodnych itp. Obszary z Shadow List muszą być uwzględniane w ramach sporządzania ocen oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć – jest to szczególnie egzekwowane, gdy planowane jest finansowanie tych przedsięwzięć ze środków Unii Europejskiej.