System zarządzania siecią Natura 2000
Dyrektywa Siedliskowa nie precyzuje sposobu zarządzania siecią
Natura 2000, pozostawiając pełną dowolność w rozstrzyganiu tych
zagadnień państwom członkowskim Unii Europejskiej. Zarządzanie
danym obszarem będzie zależało od kilku czynników, jak np.
statusu ochronnego obszaru, stanu własności gruntów,
przyzwolenia właścicieli gruntów prywatnych na wprowadzanie
określonych zabiegów ochronnych. Artykuł 11 Dyrektywy
Siedliskowej nakłada na nie jedynie obowiązek nadzorowania i
monitorowania stanu ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków
wymienionych w Załącznikach I i II Dyrektywy Siedliskowej oraz w
Załączniku I Dyrektywy Ptasiej.
Głównym odpowiedzialnym za sieć Natura 2000 w Polsce, tak jak za
inne obszary chronione, jest Generalny Dyrektor Ochrony
Środowiska. Nadzoruje on funkcjonowanie obszarów Natura 2000 na
terenie całego kraju (wydaje zalecenia i wytyczne, żąda
informacji, kontroluje realizację ustaleń planu).
Na szczeblu wojewódzkim sieć podlega Regionalnemu Dyrektorowi
Ochrony Środowiska (RDOŚ) jako reprezentantowi rządu w terenie.
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska koordynuje prace na
obszarach Natura 2000 na terenie danego województwa. W jego
kompetencjach też leży zawieranie umów z właścicielami gruntów.
Znajdą się w nich zawarte wykazy niezbędnych działań, sposoby i
terminy ich wykonywania oraz wartość rekompensaty za dochody
utracone w wyniku wprowadzonych ograniczeń. RDOŚ wydaje także
zezwolenia na przeprowadzenie inwestycji lub innych działań
(mogących mieć wpływ na stan obszaru Natura 2000), na podstawie
niezależnie wykonanej oceny wpływu tego działania na przedmiot
ochrony (OOS) oraz po uzyskaniu opinii rad gmin, których dane
przedsięwzięcie dotyczy. W razie potrzeby ustala zakres, miejsce
termin i sposób wykonania kompensacji przyrodniczej oraz
nadzoruje jej wykonanie.
Sprawowanie nadzoru nad poszczególnymi obszarami Natura 2000
zostało powierzone różnym podmiotom w zależności od własności
gruntów, statusu ochronnego terenu itd. Do potencjalnie
zainteresowanych zarządzaniem obszarami Natura 2000 mogą
należeć: władze samorządowe; służby ochrony przyrody;
administracja lasów państwowych; jednostki odpowiedzialne za
gospodarkę wodną; właściciele prywatni zwłaszcza gruntów
rolniczych, stawów, lasów; organizacje pozarządowe.
Funkcję sprawującego nadzór powierzono bardzo często dyrektorom
parków narodowych, na których terenie utworzone zostały obszary
Natura 2000. Często został im też powierzony nadzór nad terenami
sąsiednimi, włączonymi do sieci, w szczególności w zakresie
ochrony siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin i zwierząt oraz
realizacji ustaleń planu ochrony. W pozostałych przypadkach
nadzór sprawują odpowiednie służby, np. administracji Lasów
Państwowych.
Obszary Natura 2000 zostały ustanowiony w drodze rozporządzenia
Ministra Środowiska, w którym zostały podane: nazwa,
powierzchnia, położenie, cel i przedmiot ochrony. Szczegółowe
ustalenia dotyczące ochrony zostaną opracowane w planie ochrony.
Plan taki musi zostać sporządzony w ciągu 5 lat od utworzenia
obszaru i uzgodniony z odpowiednimi radami gmin. Na obszarach
Natura 2000, które obejmują też teren parku narodowego,
krajobrazowego, obszar zarządzany przez Lasy Państwowe, plany
ochrony i urządzania lasu powinny być ze sobą zgodne.
Zaprojektowanie, a następnie koordynowanie wykonania planu
ochrony, należy do sprawującego nadzór nad obszarem. Do jego
obowiązków ponadto należy monitorowanie stanu ochrony siedlisk i
gatunków, z uwzględnieniem siedlisk i gatunków o znaczeniu
priorytetowym, a także sprawozdawczość i raportowanie (co 6 lat
w przypadku obszarów specjalnej ochrony siedlisk SOO, i co 3
lata w przypadku obszarów specjalnej ochrony ptaków OSO).