PTTK

główna  mapa  napisz  kontakt  konkursy  serwer

english by Google

WYSZUKIWARKA

english deutsch


zapisz się do PTTK
korzystaj z rabatów

ANKIETA
Rajdy piesze - jakiej długości są najfajniejsze
do 10 km
15 km
20 km
25 km
ponad 25 km

PTTK na Facebook

Instagram

Karta Dużej Rodziny

logo Rok Turystyki Rowerowej

logo Turystyka Rodzinna

logo Turystyka dla wszystkich


Młodzież

newsletter

Jacek Potocki

Dzieje turystyki sudeckiej w datach

reklama
reklama

Uwagi autora:

  1. Poniższy materiał przygotowany został na potrzeby kursu przewodników sudeckich w Jeleniej Górze, stąd pewna nadreprezentacja Karkonoszy (czeska strona w zasadzie do nich się ogranicza).
  2. Periodyzacja historii turystyki sudeckiej oparta została na podziale zaproponowanym przez M. Staffę (Z zagadnień zagospodarowania turystycznego gór polskich, Wyd. PTTK "Kraj", 1985, Warszawa-Kraków, s.4).
  3. Wykorzystanie poniższego materiału jest dozwolone pod warunkiem podania źródła.
  4. Ewentualne uwagi (poprawki, uzupełnienia) można kierować na mój adres: elemelek@kurczak.one.pl

Etap I. Do końca XVIII w. - poznawanie Sudetów, pierwsze wędrówki

  • 1241 - wg anonimowego utworu w czasie najazdu Mongołów w Lądku zniszczeniu uległy jakieś urządzenia kąpielowe
  • 18.03.1281 - fundacja Bernarda Lwóweckiego w Cieplicach, które nadał zakonowi joannitów.
  • 1357 - pierwsza wzmianka o Starym Zdroju (Aqua Antiqua, obecnie dzielnica Wałbrzycha) i jego źródłach
  • 1403 - w Cieplicach osadzono cystersów
  • 1498 - w Lądku wykonano badania wód leczniczych (jedne z najstarszych w Europie)
  • ok. 1565 - pierwsza opisana wycieczka w Karkonosze (rektor szkoły w Jeleniej Górze Krzysztof Schilling z uczniami)
  • 1572 - pierwsza wzmianka o źródłach mineralnych w Świeradowie
  • 1601 - Caspar Schwenkfeldt publikuje książkę o roślinach i skałach Śląska, w 1607 monografię uzdrowiska w Cieplicach
  • 1605 - pierwsza wzmianka o źródłach mineralnych w Dusznikach
  • 1625 - Georgius Aelurius z Ząbkowic Śl. w swojej Glaciografii wspomina źródła mineralne w Polanicy, pisze też o wykorzystywaniu wód ze źródeł w Kudowie
  • 1646 - powtórne odkrycie źródeł w Starym Zdroju
  • 1674 - w Lądku przebywa ostatni Piast, ks. Jerzy Wilhelm
  • 1677 - pierwszy polski opis Karkonoszy (Teodora Bilewicza)
  • 1681 - 10 sierpnia, konsekracja kaplicy na Śnieżce przez opata krzeszowskiego Bernarda Rosę, początek wędrówek na najwyższy szczyt Sudetów, schronienia wędrowcom udziela Buda Samuela na Złotówce
  • 1684 - 19 października, poświęcenie źródła Łaby przez biskupa Hradca Kralové Jana Tallemberga
  • 1687 - Królowa Polski Maria Sobieska w Cieplicach
  • 1696 - założona księga pamiątkowa w Budzie Samuela
  • 1704 - nieznany bliżej turysta o nazwisku Kunowski (najprawdopodobniej Polak) odwiedza z rodziną Adršpaskie Skały (najstarszy ślad pobytu turysty w tym skalnym mieście)
  • 1723 - założenie uzdrowiska w Jedlinie
  • poł. XVIII w. - zagospodarowanie źródeł w Dusznikach i Świeradowie, początki rozwoju tych uzdrowisk
  • II poł. XVIII w. - budowa dróg bitych w Sudetach
  • 1765 - pierwsze udokumentowane wejście na Śnieżnik (ks. Henryk pruski i Wilhelm i Fryderyk brunszwicki)
  • - w Lądku na kuracji przebywa Fryderyk II, król Prus
  • 1790 - król pruski Fryderyk Wilhelm II na Szczelińcu, początek zagospodarowania szczytu
  • - podróż J. W. Goethego po Sudetach

Etap II. 1800-1880 r. - kształtowanie się turystyki, początki zagospodarowania turystycznego przełom XVIII/XIX w. - szybszy rozwój i wzrost liczby znaczących uzdrowisk - do Lądka i Cieplic dołączają w tym czasie: Świeradów, Duszniki, Kudowa, Stary Zdrój

  • 1800 - po Sudetach podróżuje John Quincy Adams - ambasador USA w Berlinie, późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych
  • 1804 - w Wiedniu ukazuje się gruntowny opis Karkonoszy J.K.E. Hosera
  • 1811 - założenie uzdrowiska w Szczawnie
  • 1813 - król pruski Fryderyk Wilhelm III na Szczelińcu, Franz Pabel otrzymuje nominację na "Mianowanego królewskiego przewodnika i kasjera Szczelińca Wielkiego" - pierwsza w Europie urzędowa nominacja przewodnicka
  • - w Lądku przebywa pruski król Fryderyk Wilhelm III ze świtą i Aleksander I, car Rosji
  • 1817 - w Jeleniej G. powstaje pierwsza na świecie organizacja przewodników (i tragarzy lektyk)
  • - założenie uzdrowiska w Długopolu
  • 1822 - w ruinach zamku Chojnik urządzono gospodę
  • 1824 - kaplica na Śnieżce pełni funkcję schroniska (do 1850 r.)
  • 1826 - Fryderyk Chopin na kuracji w Dusznikach
  • 1827 - początki uzdrowiska w Polanicy
  • 1828 - we Wrocławiu ukazuje się obszerny przewodnik po Sudetach J.Ch.G. Berndta
  • 1837 - budowa pierwszych schronisk w Sudetach Zachodnich: na Wysokim Kamieniu i nad Śnieżnymi Kotłami
  • 1838 - księżna Marianna Orańska staje się właścicielką rozległych dóbr w Sudetach Wschodnich, z jej inicjatywy dokonano wielu działań na rzecz rozwoju zagospodarowania turystycznego
  • 1843 - budowa Kolei Wrocławsko-Świebodzickiej. Końcowa stacja na skraju Sudetów, w pobliżu uzdrowisk w Szczawnie i Starym Zdroju
  • 1847 - spotkanie w Cieplicach K. Ujejskiego, W. Pola i J.E. Purkyněgo
  • 1850 - budowa schroniska na Śnieżce (Koppenbaude)
  • - ukazuje się pierwszy polski przewodnik po Karkonoszach pióra Rozalii Saulsonowej
  • 1853 - przedłużenie Kolei Wrocławsko-Świebodzickiej do Wałbrzycha, kolej wkracza w Sudety
  • 1866-68 - budowa Śląskiej Kolei Górskiej (Zgorzelec - Jelenia Góra - Wałbrzych)
  • 1871 - budowa schroniska pod Śnieżnikiem
  • 1871-75 - budowa linii kolejowej Wrocław - Międzylesie
  • 1873 - ostatni sezon kuracyjny w Starym Zdroju (ob. dzielnica Wałbrzycha)
  • - rozbudowa uzdrowiska w Polanicy zapoczątkowała jego bardzo szybki rozwój
  • 1875 - Herman Brehmer założył w Sokołowsku (ówcześnie Görbersdorf) pierwszy na świecie ośrodek klimatycznego leczenia gruźlicy, który stał się wzorcem dla Tytusa Chałubińskiego przy zastosowaniu analogicznej metody leczenia w Zakopanem.

Etap III. 1880-1945 - intensywne zagospodarowanie Sudetów, komercjalizacja turystyki

  • 1880 - z inicjatywy Theodora Donata w Jeleniej Górze powstaje Towarzystwo Karkonoskie (Riesengebirgsverein - RGV)
  • - we Vrchlabí powstaje Austriackie Towarzystwo Karkonoskie (początkowo jako sekcja terenowa Towarzystwa Górskiego dla Czech). Głównym jego organizatorem (i sekretarzem) był Eduard Rudolf Petrák (nauczyciel), a mecenasem (zarazem skarbnikiem) Prosper Piette de Rivage (właściciel papierni w Dolnym Maršovie).
  • 1881 - RGV rozpoczyna wydawanie czasopisma Wanderer im Riesengebirge
  • - w Kłodzku zawiązuje się Kłodzkie Towarzystwo Górskie (Glatzer Gebirgsverein - GGV)
  • 1882 - uruchomienie linii Wałbrzych - Kłodzko kończy etap budowy głównych szlaków kolejowych w Sudetach
  • lata 80-te i 90-te XIX w. - intensywna budowa szlaków w Karkonoszach, początki znakowania
  • 1889 - w Jilemnicy z inicjatywy Jana Buchara powstaje oddział Klubu Czeskich Turystów
  • - Staraniem Towarzystwa Karkonoskiego powstało muzeum w Jeleniej Górze
  • 1891 - ukazuje się przewodnik po Karkonoszach Eduarda Petráka
  • 1894 - w Jilemnicy powstaje pierwsza organizacja narciarska - Český Krkonošský spolek - Ski
  • 1895 - Karpacz otrzymuje połączenie kolejowe
  • 1896 - hrabia Jan Harrach, właściciel dóbr w zachodnich Karkonoszach, w uznaniu zasług dla rozwoju turystyki zostaje pierwszym honorowym członkiem Klubu Czeskich Turystów
  • 1897 - kolej dociera do Stronia Śl.
  • - olbrzymia powódź w Sudetach Zachodnich niszczy także wiele urządzeń turystycznych
  • 1899 - otwarcie wieży widokowej na Śnieżniku
  • 1900 - w Szklarskiej Porębie powstaje pierwszy klub narciarski na Śląsku
  • - na Śnieżce uruchomiono obserwatorium meteorologiczne
  • 1902 - przedłużenie linii kolejowej z Jelenia Góra - Piechowice przez Szklarską Porębę do Polubnego (ob. Kořenov)
  • ok. 1905 - Cieplice tracą dominującą pozycję w turystyce karkonoskiej na rzecz Szklarskiej Poręby
  • 1905 - budowa Drogi Jubileuszowej na Śnieżkę zasadniczo kończy kształtowanie sieci szlaków w Karkonoszach
  • - ukończenie budowy linii kolejowych Polanica - Kudowa i Kowary - Kamienna Góra
  • 1906 - z inicjatywy Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego powstało muzeum w Kłodzku
  • 1910 - w Szczawnie powstaje największy na Dolnym Śląsku Dom Zdrojowy
  • 1918 - powstanie Czechosłowacji, wzrost znaczenia Czechów w zarządzaniu turystyką sudecką 1923 - w Karkonoszach wprowadzono oryginalny system zimowego znakowania - "nieme znaki", tzn. wycięte z blachy figury geometryczne zachowujące czytelność po pokryciu szadzią.
  • lata 20-te i 30-te - elektryfikacja części sieci kolejowej w Sudetach
  • 1928 - ruszyła pierwsza kolej linowa w Karkonoszach (zarazem w Sudetach) - na Černą horę
  • 1935 - ukazuje się czeski przewodnik po Karkonoszach Jindřicha (Henryka) Ambroža
  • 1937 - wyznakowanie szlaku pieszego Saara - Śląsk
  • październik 1938 - Niemcy anektują przygraniczne tereny Czech, ludność czeska rugowana z zajętych przez Niemców terenów, czescy turyści tracą dostęp do większości pasm sudeckich
  • po r. 1940 - jeńcy wojenni wykorzystywani przy remontach szlaków w Karkonoszach
  • 04.1943 - ukazuje się ostatni numer Wanderera im Riesengebirge

Etap IV. 1945-1989 - turystyka w warunkach gospodarki centralnie sterowanej i okresowych ograniczeń administracyjnych (opracowanie dotyczy tylko polskiej strony Sudetów)

  • 1945 - w Jeleniej Górze powstaje Dolnośląskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (w 1946 przekształcone w Dolnośląski Oddział Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego)
  • 1947 - w Wałbrzychu powstaje Oddział Dolnośląskiego Związku Popierania Turystyki, jego członkowie w tym samym roku utworzyli oddział PTT (DZPT rozwiązano w 1948 r.)
  • 1948 - Oddziały PTT powstają w Polanicy i Lądku
  • - pierwszy kurs przewodnicki w Jeleniej Górze (ukończył go m.in. Leszek Krzeptowski)
  • koniec lat 40-tych - radykalne ograniczenia w poruszaniu się w strefie nadgranicznej (po polskiej stronie), całkowite zamknięcie wschodnich Karkonoszy i części Sudetów Wschodnich
  • 1949 - powstanie Funduszu Wczasów Pracowniczych, państwo całkowicie przejmuje kontrolę nad gospodarką turystyczną
  • 1950 - w Jeleniej Górze odbył się pierwszy kurs przewodnicki pod kierownictwem Tadeusza Stecia
  • 1952 - pierwszy kurs znakarski (w schr. "Szwajcarka" pod kierunkiem T. Stecia), ukończenie znakowania Głównego Szlaku Sudeckiego
  • - w Karkonoszach powstaje sekcja GOPR-u
  • 1953 - 17-20 września, I Ogólnopolski Górski Rajd Turystyczny (org. ZG PTTK) z zakończeniem w Wałbrzychu. Wielka masowa impreza z udziałem 3591 turystów z całej Polski. Dla jej przeprowadzenia wyznakowano szlaki w Sudetach wałbrzyskich, łącząc sieć szlaków na Ziemi Kłodzkiej z Sudetami Zachodnimi.
  • - październik, powstaje koło przewodnickie w Jeleniej Górze
  • 1954 - 4-7 lutego, Ogólnopolski Rajd Narciarski PTTK (5063 uczestników).
  • 1956 - 15 czerwca, liberalizacja przepisów obowiązujących w strefie nadgranicznej, udostępnienie granicznego szlaku w Karkonoszach
  • - październik, Oddział Wrocławski PTTK organizuje "Rajd Bialski", pierwszą spośród cyklicznych masowych imprez, które szeroko spopularyzowały Sudety wśród polskich turystów
  • 1957 - we Wrocławiu powstaje Akademicki Klub Turystyczny, zasłużony dla popularyzacji wędrówek wśród studentów. Przy AKT utworzono koło przewodników, które w 1973 r. przyjęło nazwę Studenckie Koło Przewodników Sudeckich.
  • 16.01.1959 - powstaje Karkonoski Park Narodowy
  • 1959 - uruchomienie kolejki krzesełkowej na Kopę w Karpaczu
  • 1960 - Komisja Przewodnicka Zarządu Okręgowego PTTK we Wrocławiu dokonała weryfikacji przewodników, wprowadzając oficjalną nazwę przewodnika sudeckiego.
  • 16.06.1961 - wchodzi w życie polsko-czechosłowacka konwencja turystyczna. Na grzbiecie Karkonoszy powstaje Droga Przyjaźni Polsko-Czechosłowackiej. Polskim turystom udostępniono czeskie Karkonosze, czeskim turystom polskie Karkonosze, zachodnią część Ziemi Kłodzkiej i Jezioro Otmuchowskie. Wycieczki do Czech obwarowane są jednak licznymi ograniczeniami.
  • 1962 - uruchomienie kolejki krzesełkowej na Szrenicę w Szklarskiej Porębie
  • 1963 - powstaje Krkonošský národní park
  • 03.1968 - w Białym Jarze w lawinie ginie 19 osób
  • 1971 - we Wrocławiu ukazuje się pierwszy numer "Informatora Krajoznawczego" - pisma programowo poświęconego krajoznawstwu dolnośląskiemu
  • - wyznakowanie granicznego szlaku w Sudetach Wschodnich (pierwszy poza Karkonoszami szlak wiodący na znacznej długości granicą)
  • 1972 - otwarcie granicy między Polską a NRD. Zza zachodniej granicy licznie napływają turyści (zwłaszcza w Sudety Zachodnie).
  • 1973 - wysadzenie wieży widokowej na Śnieżniku
  • - Rozpoczęcie tworzenia Dolnośląskiego Parku Kultury i Wypoczynku w Masywie Ślęży. Cały projekt noszący wszelkie cechy socjalistycznej gigantomanii nie zostaje (na szczęście) zrealizowany.
  • 1975 - Otwarcie nowego obserwatorium na Śnieżce
  • 1977 - Otwarcie granicy z Czechosłowacją
  • 1980 - NRD zamyka granicę z Polską
  • 1981 - powstają pierwsze parki krajobrazowe: Książański, Śnieżnicki, Stołowogórski
  • - na Śnieżce w dniu św. Wawrzyńca pierwszy raz po 1945 r. odprawiono mszę św., 10 sierpnia obchodzony odtąd jako święto przewodników sudeckich
  • - w listopadzie Czechosłowacja zamyka granicę z Polską
  • - 13 grudnia wprowadzony w Polsce stan wojenny, znaczne ograniczenia swobody poruszania się (najdłużej utrzymywane w strefie nadgranicznej)
  • 1983 - udostępnienie Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie
  • lata po stanie wojennym - graniczne szlaki (zwłaszcza w G. Złotych) służą jako miejsce spotkań przedstawicieli polskiej i czechosłowackiej opozycji
  • 1984 - przywrócenie ruchu na całej długości Drogi Przyjaźni Polsko-Czechosłowackiej
  • - przy Oddziale PTTK "Sudety Zachodnie" w Jeleniej Górze powstaje "Przewodnicka Szkoła Turystyki Górskiej i Narciarstwa" (od 1988 r. podległa bezpośrednio Zarządowi Głównemu PTTK, zlikwidowana w r. 2000)
  • 1985 - zamknięcie linii kolejowej Kamienna Góra - Mysłakowice raptownie pogarsza dostępność komunikacyjną tego rejonu
  • 1986 - w Kotle Łomniczki utworzono symboliczny cmentarzyk - w zamyśle ofiar gór, de facto osób mniej lub bardziej zasłużonych dla turystyki w Karkonoszach
  • 1988 - powstają dwa parki krajobrazowe: Ślężański PK i Rudawski PK.
  • 1989 - powstaje Park Krajobrazowy Doliny Bobru

V. Od 1989 r. - rozwój turystyki w warunkach wolnego rynku i swobód politycznych

  • 1989 - kolejne złagodzenie obyczajów na granicy, kończą się nieustanne kontrole dokumentów początek lat 90-tych - przeobrażenia gospodarcze w kraju skutkują załamaniem ruchu turystycznego (zwłaszcza organizowanego przez zakłady pracy), liczne obiekty zakładowe przejmują gminy (często w stanie daleko posuniętej dekapitalizacji), część z nich ulega dewastacji,
  • - upadek kolei w polskich Sudetach. Zamknięcie w 1991 r. linii Świdnica - Jedlina gwałtownie pogarsza dostępność Gór Sowich, w następnych latach likwiduje się kolejne linie o dużym znaczeniu dla turystyki, redukuje się też ilość połączeń
  • 1991 - ponowne (tym razem całkowite) otwarcie granicy z Niemcami i Czechosłowacją
  • - ostateczne odejście Rosjan z uzdrowiska w Lądku (Armia Sowiecka od 1945 r. miała tam swoje sanatoria)
  • - wyznakowanie szlaku granicznego Przeł. Okraj - Tłumaczów
  • - w Czechosłowacji reaktywowano Klub Czeskich Turystów
  • 1992 - powstaje Park Krajobrazowy "Chełmy". Początek ożywienia turystyki na Pogórzu Złotoryjskim (terenie zastrzeżonym wcześniej dla prominentnych myśliwych)
  • - w ramach reformy administracji kościelnej powstaje diecezja legnicka. Ustanowienie Krzeszowa jej głównym sanktuarium i w konsekwencji odnowienie ruchu pielgrzymkowego ożywia tę miejscowość.
  • 1993 - 13 stycznia, w jednym dniu tragicznie giną: Tadeusz Steć i Zbygniew Martynowski - "klasycy polskiego krajoznawstwa w Sudetach"
  • - wrzesień, powstaje Park Narodowy Gór Stołowych, po latach zaniedbań poprawia się zagospodarowanie turystyczne tego pasma.
  • 1994 - 10 lutego, tragiczna śmierć Waldemara Siemaszki, gospodarza "Samotni"
  • 1996 - budowa kolejki krzesełkowej i kompleksu narciarskiego na Czarnej Górze w Masywie Śnieżnika
  • - wchodzi w życie polsko-czeska umowa o przejściach granicznych na szlakach turystycznych, początkowo powstaje 16 takich przejść
  • 1997 - olbrzymia powódź pustoszy Sudety Wschodnie, zdewastowane liczne miejscowości i szlaki turystyczne

Wanda Skowron - wycinanka


zdjęcie   SERWISY: 
 SZLAKI
 ODDZIAŁY
 OBIEKTY
 GOŚCINIEC
zdjęcie   NA SKRÓTY: 
 KONTAKT
 WSTĄP DO PTTK
 ODZNAKI PTTK
 RABATY PTTK
 PARAGRAFY
 IMPREZY

reklama
reklama
reklama

reklama

reklama

reklama
reklama

reklama

reklama

reklama

reklama
ORIENT - projektowanie stron internetowych

Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze  KRS 0000100817
© Wszelkie prawa zastrzeżone
 
 

Do działania stron w domenie pttk.pl używane są cookies. Polityka cookies.
Użytkownik wyraża zgodę na cookies przez ustawienie lub pozostawienie
opcji swojej przeglądarki zezwalającej na cookies.